Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/508
Rhinocerus (Das Rhinozeros)
Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/508
Credit: ALBERTINA, Wien Image: ALBERTINA, Wien

Rhinocerus (Das Rhinozeros)

Albrecht Dürer

1515




Dürers Flugblatt RHINOCERVS unterrichtet über die aufsehenerregende Ankunft eines indischen Panzernashorns in Lissabon. Das exotische Tier, ein Geschenk des Sultans von Gujarat an König Manuel I., erreichte Portugal im Mai 1515. Von dort aus trat es eine weitere Seereise Richtung Rom an, wo es dem Papst übergeben werden sollte. Es erreichte seinen Bestimmungsort jedoch nie, da das Segelschiff an der ligurischen Küste zerschellte und mit dem angeketteten Tier unterging.

Dürers Rhinozeros, das auf einem nach Nürnberg gesandten Bericht mit illustrierender Federzeichnung basiert, sollte zu einem seiner erfolgreichsten und meistverkauften Holzschnitte werden. Das Blatt, das bereits im 16. Jahrhundert in hohen Auflagen gedruckt wurde, erschien in mindestens acht Druckkampagnen. Im 17. Jahrhundert wurde der Holzstock, der bereits von starken Abnutzungspuren gezeichnet war, von dem Amsterdamer Verleger Willem Janssen erworben, der ihn um eine farbige Tonplatte ergänzte und das Blatt als Clair-obscur-Holzschnitt veröffentlichte.



Dürer’s RHINOCERVS leaflet provides information about the sensational arrival of an Indian rhinoceros in Lisbon. The exotic animal, a gift of the Sultan of Gujarat to King Manuel I, reached Portugal in May 1515. From there it embarked on a further sea journey to Rome, where it was to be presented to the Pope. It never reached its destination, however; the sailing ship crashed on the Ligurian coast and sank with the chained-up animal.

Dürer’s depiction of the rhinoceros is based on an account illustrated with a pen drawing that had been sent to Nuremberg. The print would become one of Dürer’s most successful and best-selling woodcuts. Already published in a large edition in the sixteenth century, it would appear in at least further eight printings. The considerably worn down block was acquired in the seventeenth century by the Amsterdam publisher Willem Janssen, who added a new tone block and reissued the sheet as a chiaroscuro woodprint.



Künstler:in (Nürnberg 1471 - 1528 Nürnberg)
Date1515
Object TypeDruckgraphik
Object typePrint
Materials / TechniquesHolzschnitt und Typendruck
DimensionsBlatt: 23,7 × 30,1 cm
Platte: 21,2 × 29,9 cm
CreditALBERTINA, Wien
Object numberDG1934/508
Edition1. Ausgabe (Meder)
InscribedOben: „Nach Christus gepurt. 1513. Iar Adi 1. May. Hat man dem großmechtigen Kunig von Portugall Emanuell gen Lysabona pracht auß India / ain sollich lebendig Thier. Das nennen sie // Rhinocerus. Das ist hye mit aller seiner gestalt Abcondertfet. Es hat ein farb wie ein gespreckelte Schildtkrot. Vnd ist vo[n] dicken Schalen vberlegt fast fest. Vnd ist in der größ als der Helfandt // Aber nydertrechtiger von paynen / vnd fast werhafftig. Es hat ein scharff starck Horn vorn auff der nasen / Das begyndt es albeg zu wetzen wo es bey staynen ist. Das dosig Thier ist des Helf // fantz todt feyndt. Der Helffandt furcht es fast vbel / dann wo es In ankumbt / so laufft Im das Thier mit dem kopff zwischen die fordern payn / vnd reyst den Helffandt vnden am pauch auff // vn[d] erwürgt In / des mag er sich nit erwern. Dann das Thier ist also gewapent / das Im der Helffandt nichts kann thun. Sie sagen auch das der Rhynocerus Schnell / Fraydig [wild] / vnd Listig sey.“
Signedr.o. "1515", "RHINOCERVS"und Dürer-Monogramm "AD"
WatermarkDoppelliniger Anker im Kreis, darüber Blume (Briquet 587 [nachgewiesen 1506-1516]; Meder 171 [verwendet von frühen Drucken bis 1525]; Strauss S. 3275 [verwendet 1495, 1514, 1521]
Catalogue raisonné
  • Bartsch VII.147.136
  • Meder 273, 1. Ausgabe
  • Schoch II.241
  • Bibliography
  • T. H. Clarke, The Iconography of the Rhinoceros from Durer to Stubbs, in: The Connoisseur, September 1973, S. 2-13, Februar 1974, S- 113-122
  • T. H. Clarke, The Rhinoceros from Dürer to Stubbs. 1515-1799, London 1986, S. 16-27
  • Pass in Koreny 1986/87 (1989), S. 59ff
  • Hermann Walter, Contributi sulla recezione umanistica della zoologia antica: Nuovi documenti per la genesi del “1515 Rhinocervs” di Albrecht Dürer, in: Res Publica Litterarum. Studies in the Classical Tradition , Bd. 12, Kansas 1989, S. 267-277
  • Jim Monson, The Source for the Rhinoceros, in: Print Quarterly, 21, 2004, S. 50-53
  • AK Durero y Cranach, Museo Thyssen-Bornemisza/Fundación Caja Madrid, Madrid 2007, S. 261, Nr. 84
  • AK "Echt tierisch! Die Menagerie des Fürsten" (Innsbruck, Schloss Ambras). Wien 2015, S. 130-131, Nr. 2.1 (Christof Metzger)
  • Stephanie Leitch, Dürer’s “Rhinoceros” Underway: the Epistemology of the Copy in Early Modern Print, in: The Primacy of the Image in Northern European Art, 1400-1700. Essays in Honor of Larry Silver, Leiden/Boston 2017, S. 241-255
  • AK Albrecht Dürer, Albertina, Wien 2019, S. 461, Kat. 169
  • AK The Print, Albertina Wien 2022, Kat. 21
  • Zur Geschichte des Rhinozeros: Silvio A. Bedini, Der Elefant des Papstes, Stuttgart 2006, S. 139-169, zu Dürer insb. S. 150-151, 233-235
  • Provenance
  • Albertina, Altbestand
  • Online resources
    zum Catalogue raisonné

    IIIF Logo IIIFPermalinkhttps://sammlungenonline.albertina.at/objects/100789/rhinocerus-das-rhinozerosImage Request
    Last edited01.06.2023

    Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/509
    Albrecht Dürer
    1515
    Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/510
    Albrecht Dürer
    1515
    Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/511
    Albrecht Dürer
    1515 (Abruck Janssen, Amsterdam, nach 1620)
    Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/512
    Albrecht Dürer
    1515 (Abdruck Janssen, Amsterdam, nach 1620)
    Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/513
    Albrecht Dürer
    1515
    Kopien nach Holzschnitten von Albrecht Dürer, Rhinozeros, Inv. Nr.: Deutsch nach Sektionen I/12…
    Albrecht Dürer
    1515-1573
    Kopien nach Holzschnitten von Albrecht Dürer, Rhinozeros, Inv. Nr.: Deutsch nach Sektionen I/12…
    Albrecht Dürer
    nach 1515
    Hans Burgkmair d. Ä., Das Rhinozeros, Inv. Nr.: DG1934/123
    Hans Burgkmair d. Ä.
    1515
    Enea Vico da Parma, Das Rhinozeros, Inv. Nr.: Italien nach Sektionen I/26, It/I/26/41
    Enea Vico
    1548
    Das Wappen des Johannes Stabius, Inv. Nr.: DG1935/995
    Albrecht Dürer
    1512/13 (Abzug 1781)