Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/509
Rhinocerus (Das Rhinozeros)
Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/509
Credit: ALBERTINA, Wien Image: ALBERTINA, Wien

Rhinocerus (Das Rhinozeros)

Albrecht Dürer

1515




Dürers Flugblatt RHINOCERVS unterrichtet über die aufsehenerregende Ankunft eines indischen Panzernashorns in Lissabon. Das exotische Tier, ein Geschenk des Sultans von Gujarat an König Manuel I., erreichte Portugal im Mai 1515. Von dort aus trat es eine weitere Seereise Richtung Rom an, wo es dem Papst übergeben werden sollte. Es erreichte seinen Bestimmungsort jedoch nie, da das Segelschiff an der ligurischen Küste zerschellte und mit dem angeketteten Tier unterging.

Dürers Rhinozeros, das auf einem nach Nürnberg gesandten Bericht mit illustrierender Federzeichnung basiert, sollte zu einem seiner erfolgreichsten und meistverkauften Holzschnitte werden. Das Blatt, das bereits im 16. Jahrhundert in hohen Auflagen gedruckt wurde, erschien in mindestens acht Druckkampagnen. Im 17. Jahrhundert wurde der Holzstock, der bereits von starken Abnutzungspuren gezeichnet war, von dem Amsterdamer Verleger Willem Janssen erworben, der ihn um eine farbige Tonplatte ergänzte und das Blatt als Clair-obscur-Holzschnitt veröffentlichte.



Dürer’s RHINOCERVS leaflet provides information about the sensational arrival of an Indian rhinoceros in Lisbon. The exotic animal, a gift of the Sultan of Gujarat to King Manuel I, reached Portugal in May 1515. From there it embarked on a further sea journey to Rome, where it was to be presented to the Pope. It never reached its destination, however; the sailing ship crashed on the Ligurian coast and sank with the chained-up animal.

Dürer’s depiction of the rhinoceros is based on an account illustrated with a pen drawing that had been sent to Nuremberg. The print would become one of Dürer’s most successful and best-selling woodcuts. Already published in a large edition in the sixteenth century, it would appear in at least further eight printings. The considerably worn down block was acquired in the seventeenth century by the Amsterdam publisher Willem Janssen, who added a new tone block and reissued the sheet as a chiaroscuro woodprint.



Künstler:in (Nürnberg 1471 - 1528 Nürnberg)
Date1515
Object TypeDruckgraphik
Object typePrint
Materials / TechniquesHolzschnitt und Typendruck
DimensionsDarstellung: 21,2 × 29,6 cm
Blatt: 24,7 × 30 cm
CreditALBERTINA, Wien
Object numberDG1934/509
Edition4. Ausgabe (Meder)
InscribedOben: „Nach Christis geburt / 1513. Iar / Adi 1. May. Hat man dem großmechtigen König Emanuel von Portugal / gen Lysabona auß India pracht // ein solch lebendig Thier. Das nennen sie Rhinocerus / Das ist hye mit aller seiner gestalt Abconderfect. Es hat ein farb wie ein gespreckelte Schildtkrot / Vnd ist von dicken Schalen vber= // legt sehr fest. Vnd ist in der größ als der Helffandt / aber niderichter von baynen / vnd sehr wehrhafftig. Es hat ein scharpff starck Horn vorn auff der Nasen / das begundt es zu wetzen // wo es bey staynen ist / Das da ein Sieg Thier ist / des Helfffandten Todtfeyndt. Der Helffandt fürcht es fast vbel / dann wo es Ihn ankombt / so laufft Ihm das Thier mit dem Kopff // zwischen die fordern bayn / vnd reyst den Helffandten vnten am bauch auff // vnd erwürgt ihn / des mag er sich nit erwehrn. Dann das Thier ist also gewapnet / das ihm der Helffandt nichts // thun kan. Sie sagen auch / daß der Rhinocerus / Schnell / Fraydig [wild] / vnd auch Listig sey.“
Signedr.o. "1515", "RHINOCERVS"und Dürer-Monogramm "AD"
WatermarkMeder 46
Catalogue raisonné
  • Bartsch VII.147.136
  • Meder 273, 4. Ausgabe
  • Schoch II.241
  • Hollstein German VII.221.273
  • Bibliography
  • T. H. Clarke, The Iconography of the Rhinoceros from Durer to Stubbs, in: The Connoisseur, September 1973, S. 2-13, Februar 1974, S- 113-122
  • T. H. Clarke, The Rhinoceros from Dürer to Stubbs. 1515-1799, London 1986, S. 16-27
  • Pass in Koreny 1986/87 (1989), S. 59ff.
  • Hermann Walter, Contributi sulla recezione umanistica della zoologia antica: Nuovi documenti per la genesi del “1515 Rhinocervs” di Albrecht Dürer, in: Res Publica Litterarum. Studies in the Classical Tradition , Bd. 12, Kansas 1989, S. 267-277
  • Jim Monson, The Source for the Rhinoceros, in: Print Quarterly, 21, 2004, S. 50-53
  • AK "Echt tierisch! Die Menagerie des Fürsten" (Innsbruck, Schloss Ambras). Wien 2015, S. 130-131, Nr. 2.1 (Christof Metzger)
  • Daniel Hess, Der neue Blick auf die Welt: Natur und Kunst von Dürer bis Gessner, in: Facetten eines Universums. Conrad Gessner 1516-2016, Zürich 2016, S. 27-42, hier S. 32, m. Abb. 9 (Exemplar Nürnberg)
  • Stephanie Leitch, Dürer’s “Rhinoceros” Underway: the Epistemology of the Copy in Early Modern Print, in: The Primacy of the Image in Northern European Art, 1400-1700. Essays in Honor of Larry Silver, Leiden/Boston 2017, S. 241-255
  • Zur Geschichte des Rhinozeros: Silvio A. Bedini, Der Elefant des Papstes, Stuttgart 2006, S. 139-169, zu Dürer insb. S. 150-151, 233-235
  • Provenance
  • Hofbibliothek, Alter Bestand
  • Online resources
    zum Catalogue raisonné

    IIIF Logo IIIFPermalinkhttps://sammlungenonline.albertina.at/objects/100790/rhinocerus-das-rhinozerosImage Request
    Last edited01.06.2023

    Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/508
    Albrecht Dürer
    1515
    Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/510
    Albrecht Dürer
    1515
    Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/511
    Albrecht Dürer
    1515 (Abruck Janssen, Amsterdam, nach 1620)
    Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/512
    Albrecht Dürer
    1515 (Abdruck Janssen, Amsterdam, nach 1620)
    Albrecht Dürer, Rhinocerus (Das Rhinozeros), Inv. Nr.: DG1934/513
    Albrecht Dürer
    1515
    Kopien nach Holzschnitten von Albrecht Dürer, Rhinozeros, Inv. Nr.: Deutsch nach Sektionen I/12…
    Albrecht Dürer
    1515-1573
    Kopien nach Holzschnitten von Albrecht Dürer, Rhinozeros, Inv. Nr.: Deutsch nach Sektionen I/12…
    Albrecht Dürer
    nach 1515
    Hans Burgkmair d. Ä., Das Rhinozeros, Inv. Nr.: DG1934/123
    Hans Burgkmair d. Ä.
    1515
    Enea Vico da Parma, Das Rhinozeros, Inv. Nr.: Italien nach Sektionen I/26, It/I/26/41
    Enea Vico
    1548
    Das Wappen des Johannes Stabius, Inv. Nr.: DG1935/995
    Albrecht Dürer
    1512/13 (Abzug 1781)